اماکن تاریخی حرم امام رضا (ع)

حرم مطهر رضوی، جلوه‌گاه هنر و معماری ایرانی اسلامی


17 اردیبهشت 1399 - 19:35
2d22a254d7
معماری حرم رضوی در آینه و ملکوت هنر اسلامی جلوه‌گری می‌کند و هر زائر و دلداده‌ای که به قصد زیارت پا به این حرم آسمانی و قدسی می‌گذارد در همان نگاه اول مسحور عظمت معماری ایرانی اسلامی این بنای روحانی می‌شود.

  اهميت و ارزش مکانی و موقعیت کنونی شهر مشهد مرهون وجود حرم مطهر رضوي در اين شهر است. با توجه به ارزش معنوي و والاي اين بنا، بهترين و با شكوه‌ترين هنـرهاي اسلامي را در اين مجــموعه زيارتي مي‌توان مشاهده نمود. اين حرم با شكوه و مجموعه تاريخي و هنرمندانه شامل صحن‌ها، ايوان‌ها، رواق‌ها، موزه‌های غني و كتابخانه مركزي است. هم اکنون حرم مطهر رضوی دارای چهار ايوان ... مرتفع به نام‌هاي عباسي، طلا، شرقي (نقاره خانه)، ايوان غربي و پنج صحن انقلاب، آزادي، امام خميني، جمهوري اسلامی و قدس است. كاشی كاري‌هاي زيباي زرین فام، معرق مزين به آيات كريمه و احاديث جلوه خاصي به حريم مقدس امام رضا (ع) بخشيده است. از ديگر آثار باشكوه داخل حرم، سه محراب زيبای زرین فام مربوط به قرن هفتم هجري و ضريح طلا پوش روي مضجع امام رضا (ع) اسـت كه با خطوط ثلث نســتعليق، آيات قرآن مجيد و اشعار فارسي مزين شده است. همچنين اين مجموعه 24 رواق را در بر مي‌گيرد كه از ميان آن‌هـا مي‌توان به دارالحفاظ، دارالســياده، دارالذكر، دارالسرور، دارالعزة و غيره اشاره نمود. به طور كلي حرم امام رضا (ع) در حال حاضر يكي از جامع‌ترين و زيباترين ابنيه معماري جهان اسلام به شمار می‌رود و دايرة المعارف كاملي از هنر معماري، كاشی كاري، آينه کاري، مقرنس و گچبري دوره‌هاي مختلف اسلامي است. 

روضه منوره

روضه منوره که دربرگیرنده پیکر مطهر امام رضا (ع) است، شامل فضایی مربع شکل که مساحت آن ۱۸۹٫۰۳ متر مربع بوده که از این فضا ۱۷٫۱۵ متر مربع آن مساحت ضریح است. روضه منوره از طریق چهار صفه بزرگ در چهار جانب به داخل و خارج حرم مرتبط می‌ شود.گفتنی است، دوران تیموریان از دوره‌ های درخشان معماری حرم امام رضا (ع) است. در آن دوران به دستور همسر شاهرخ تیموری، مسجد گوهرشاد، یکی از زیباترین و معروف‌ترین مساجد اسلام، توسط هنرمندان و معماران ایرانی در سمت قبله حرم و صحن جنوبی آن ساخته شد.
به عقیده بسیاری از کارشناسان مسجد گوهرشاد به لحاظ فرم و معماری در جهان اسلام بی نظیر است.

روضه منوره

مسجد جامع گوهرشاد

 اين بنا یکی از عظيم‌ترين مساجد چهار ايواني ايران است که در سال 821 هجري قمري به دستور گوهرشاد آغا، همسر شاهرخ تيموري و با معماري قوام الدين شيرازي در مجموعه حرم امام رضا (ع) احداث شده است. مسجد گوهرشاد با وسعت 9039 مترمربع داراي چهار ايوان، يك گنبد بر فراز یا ایوان قبله، هفت شبستان، چندين ورودي و يك صحن وسیع است. بزرگ‌ترين ايوان مسجد، ایوان مقصوره یا ایوان قبله است كه با مقرنس کاربندی و نقاشی زینت یافته و بر روی دو پایه و پیشانی ایوان را كتيبه خط ثلث عمل بايستقر قرار دارد که با ميرزا و كاشي كاري بسيار زيبايي تزئين شده است. از ديگر جلوه‌های مسجد جامع گوهرشاد منبرچوبی زیبایی معروف به منبر صاحب الزمان است.  

مسجد گوهرشاد، یادگاری تاریخی در حرم مطهر رضوی + تصاویر- اخبار ...

صحن جامع رضوی
صحن جامع رضوی جایی است که مهم‌ترین مراسمات و اجتماعات مذهبی و مردمی در آن اتفاق می‌افتد.صحن جامع رضوی با ۱۱۷ هزار و ۵۸۴ متر مربع زیربنا و ۵۵ غرفه، در جنوب اماکن متبرکه قرار گرفته است. این صحن با دو بست به خیابان‌های امام رضا (ع) و خسروی نو (شهید اندرزگو) راه دارد و از دو سمت شرقی و غربی به بست‌های شرقی و غربی.ورودی‌‌های فرعی نیز صحن جامع را به رواق امام خمینی(ره)، صحن قدس و بست شیخ بهایی مرتبط می‌کند.
در ضلع‌های صحن جامع، سه ایوان و سر در بزرگ «ایوان ولی عصر» در ضلع جنوبی، «باب الکوثر» در ضلع شرقی و «باب الغدیر» در ضلع غربی ساخته شده که در دو طرف هر ایوان دو گلدسته مرتفع قامت کشیده است. این صحن به عنوان وسیع‌ترین صحن، ۳۶۳ متر طول و ۱۶۷ متر عرض دارد.

majmoeh memari haram mashhad

نقره خانه و نقاره زنی در حرم مطهر

 از جمله اماكن مهم و تاريخي حرم مطهر نقاره خانه است كه اكنون بر روي ايوان شرقي صحن انقلاب قرار دارد. تزئینات خیاره‌ای و مقرنس‌های زیبا بر اطراف و کنگره‌هایی بر بالا که همگی با کاشی‌های معرق پوشیده شده این سازه را برجسته و ممتاز کرده است. نقاره زنی سابقه دیرینه‌ای دارد، بنا بر شواهد تاريخي و از جمله وجود اشعاري در مدح حضرت امام هشتم (ع) از منوچهري دامغاني شاعر دوره غزنوي كه به روشني مويد نقاره زني از آن زمان مي‌باشد، مي‌توان قدمتي حداقل هزار ساله براي اين سنت ديرينه متصور بود. علاوه بر آن متون كهن تاريخي به انجام نقاره زني در حرم به سال 860 هجري قمري نيز اشاره دارد. از آن زمان تاكنون ساليان متمادي است كه نقاره خانه حضرت به صدا در مي‌آيد و اين خدمت جزء رسوم معمول آستان قدس رضوي است. گفتني است نقاره زني در طول سال به جز دو ماه محرم و صفر و ساير ايام سوگواري در هر شبانه روز دو نوبت، دقايقي قبلا از طلوع و غروب آفتاب به وسيله نوبت چيان رسمي آستان قدس، طبل و كرنا با آهنگي خاص به صدا در مي‌آيد اين سنت ديرينه با همت و تلاش كارشناسان ميراث فرهنگي اداره كل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري خراسان رضوي با عنوان « نقاره زني در حرم مطهر » درفهرست ميراث معنوي كشور به ثبت رسيد.

نقاره خانه :: خورشید هشتم

موزه مرکزی آستان قدس

 اين موزه درسال 1324 ش. افتتاح شده و از غني‌ترين موزه‌هاي ايران محسوب مي‌شود. موزه مركزي در ضلع شمال شرقي صحن امام خميني (ره) قرار دارد و دارای یازده موزه با موضوعات مختلف است. ساختمان مرکزی موزه در چهار طبقه نمایشگاه عظیمی است که در سال 1378 ش. افتتاح شده است. این موزه‌ها شامل گنجینه تمبر و اسکناس، گنجینه تاریخ مشهد، گنجینه سکه و مدال و...است که در طول زمان توسط ارادتمندان اهل بیت تقدیم به حضرت رضا (ع) شده است.

بقعه شیخ طبرسی

 ابوعلي فضل بن حسن بن فضل طبرسي، معروف به « شيخ طبرسي » از نامدارترين فقهاي شيعه در سده پنجم و ششم هجري است كه در فقه، حديث، تفسير، ادب، لغت و رياضيات يگانه عصر خود بوده وي در حوزه علميه مشهد نزد عالمان نامور به فراگيري علوم پرداخت و مدت 52 سال نيز در بيهق به تعليم مشغول بود. نوشته‌اند شيخ طبرسي در شورش غزان به شهادت رسيد و پيكرش را در گورستان قتلگاه مشهد به خاك سپردند. از وي تاليفات زيادي از جمله تفسير مجمع البيان بر جاي مانده است بناي مقبره اين عالم بزرگ در كنار بست طبرسي قرار دارد.

مدرسه پريزاد

  بنای اين مدرسه كه به « پريزاد خانم » از منسوبان « گوهرشاد آغا » نسبت داده می‌شود، به سال 823 (هـ . ق) در نزديكي مسجد گوهرشاد ساخته شده واز جمله ابنيه الحاقی حرم مطهر رضوي است. بناي مزبور با طرح و نقش‌هاي چهار ايواني و دو طبقه مشتمل بر غرفه‌ها و حجره‌ها بوده و تزئينات آن آجرکاری سر در ایوان و غرفه‌ها و کاشی کاری با نقوش اسلیمی و کتیبه است.

مدرسه دو در

 اين بنا در جوار حرم مطهر و مقابل مدرسه پريزاد واقع است و بر اساس كتيبه سر در آن به سال 843 (هـ . ق) و در دوران حكومت شاهرخ تيموري به همت « غياث الدين خواجه بهادر » ساخته شده است. اين مدرسه چهار ايواني بوده و با وسعت 600 مترمربع مشتمل بر غرف و 32 حجره در دو طبقه است. دو گنبد فيروزه‌اي رنگ و تزئينات كاشي‌هاي معرق و يكرنگ از جمله عناصر دیگر بنا است که یکی از گنبدها بر فراز آرامگاه بانی بنا است. سقف ایوان ورودی با مقرنس زینت یافته است. اين بنا در عصر صفوي به سال 1088 هـ .ق به امر مادر شاه سلیمان صفوی مرمت شده است.

مدرسه علميه عباسقلی خان

 اين بناي تاريخي در حاشيه جنوبي خيابان نواب صفوي واقع گرديده و تنها مدرسه باقي مانده از دوره صفويه است كه تا حدودي هويت پيشين خود را حفظ نموده است. بناي مزبور در سال 1077 هجري در زمان حكومت شاه سليمان صفوي به سعي واهتمام عباسقلي خان (والي خراسان) بنيان گرديد. سردر اين مدرسه در جريان توسعه حرم رضوي و تعريض خيابان در سال 1376 ش. به طرز ماهرانه‌اي 10 متر به عقب كشيده شد.

معماری حرم رضوی در آینه و ملکوت هنر اسلامی جلوه‌گری می‌کند و هر زائر و دلداده‌ای که به قصد زیارت پا به این حرم آسمانی و قدسی می‌گذارد در همان نگاه اول مسحور عظمت معماری ایرانی اسلامی این بنای روحانی می‌شود.

پایگاه خبری مشهد فوری (mashhadfori.com)

2d22a254d7
17 اردیبهشت 1399 - 19:35

  اهميت و ارزش مکانی و موقعیت کنونی شهر مشهد مرهون وجود حرم مطهر رضوي در اين شهر است. با توجه به ارزش معنوي و والاي اين بنا، بهترين و با شكوه‌ترين هنـرهاي اسلامي را در اين مجــموعه زيارتي مي‌توان مشاهده نمود. اين حرم با شكوه و مجموعه تاريخي و هنرمندانه شامل صحن‌ها، ايوان‌ها، رواق‌ها، موزه‌های غني و كتابخانه مركزي است. هم اکنون حرم مطهر رضوی دارای چهار ايوان ... مرتفع به نام‌هاي عباسي، طلا، شرقي (نقاره خانه)، ايوان غربي و پنج صحن انقلاب، آزادي، امام خميني، جمهوري اسلامی و قدس است. كاشی كاري‌هاي زيباي زرین فام، معرق مزين به آيات كريمه و احاديث جلوه خاصي به حريم مقدس امام رضا (ع) بخشيده است. از ديگر آثار باشكوه داخل حرم، سه محراب زيبای زرین فام مربوط به قرن هفتم هجري و ضريح طلا پوش روي مضجع امام رضا (ع) اسـت كه با خطوط ثلث نســتعليق، آيات قرآن مجيد و اشعار فارسي مزين شده است. همچنين اين مجموعه 24 رواق را در بر مي‌گيرد كه از ميان آن‌هـا مي‌توان به دارالحفاظ، دارالســياده، دارالذكر، دارالسرور، دارالعزة و غيره اشاره نمود. به طور كلي حرم امام رضا (ع) در حال حاضر يكي از جامع‌ترين و زيباترين ابنيه معماري جهان اسلام به شمار می‌رود و دايرة المعارف كاملي از هنر معماري، كاشی كاري، آينه کاري، مقرنس و گچبري دوره‌هاي مختلف اسلامي است. 

روضه منوره

روضه منوره که دربرگیرنده پیکر مطهر امام رضا (ع) است، شامل فضایی مربع شکل که مساحت آن ۱۸۹٫۰۳ متر مربع بوده که از این فضا ۱۷٫۱۵ متر مربع آن مساحت ضریح است. روضه منوره از طریق چهار صفه بزرگ در چهار جانب به داخل و خارج حرم مرتبط می‌ شود.گفتنی است، دوران تیموریان از دوره‌ های درخشان معماری حرم امام رضا (ع) است. در آن دوران به دستور همسر شاهرخ تیموری، مسجد گوهرشاد، یکی از زیباترین و معروف‌ترین مساجد اسلام، توسط هنرمندان و معماران ایرانی در سمت قبله حرم و صحن جنوبی آن ساخته شد.
به عقیده بسیاری از کارشناسان مسجد گوهرشاد به لحاظ فرم و معماری در جهان اسلام بی نظیر است.

روضه منوره

مسجد جامع گوهرشاد

 اين بنا یکی از عظيم‌ترين مساجد چهار ايواني ايران است که در سال 821 هجري قمري به دستور گوهرشاد آغا، همسر شاهرخ تيموري و با معماري قوام الدين شيرازي در مجموعه حرم امام رضا (ع) احداث شده است. مسجد گوهرشاد با وسعت 9039 مترمربع داراي چهار ايوان، يك گنبد بر فراز یا ایوان قبله، هفت شبستان، چندين ورودي و يك صحن وسیع است. بزرگ‌ترين ايوان مسجد، ایوان مقصوره یا ایوان قبله است كه با مقرنس کاربندی و نقاشی زینت یافته و بر روی دو پایه و پیشانی ایوان را كتيبه خط ثلث عمل بايستقر قرار دارد که با ميرزا و كاشي كاري بسيار زيبايي تزئين شده است. از ديگر جلوه‌های مسجد جامع گوهرشاد منبرچوبی زیبایی معروف به منبر صاحب الزمان است.  

مسجد گوهرشاد، یادگاری تاریخی در حرم مطهر رضوی + تصاویر- اخبار ...

صحن جامع رضوی
صحن جامع رضوی جایی است که مهم‌ترین مراسمات و اجتماعات مذهبی و مردمی در آن اتفاق می‌افتد.صحن جامع رضوی با ۱۱۷ هزار و ۵۸۴ متر مربع زیربنا و ۵۵ غرفه، در جنوب اماکن متبرکه قرار گرفته است. این صحن با دو بست به خیابان‌های امام رضا (ع) و خسروی نو (شهید اندرزگو) راه دارد و از دو سمت شرقی و غربی به بست‌های شرقی و غربی.ورودی‌‌های فرعی نیز صحن جامع را به رواق امام خمینی(ره)، صحن قدس و بست شیخ بهایی مرتبط می‌کند.
در ضلع‌های صحن جامع، سه ایوان و سر در بزرگ «ایوان ولی عصر» در ضلع جنوبی، «باب الکوثر» در ضلع شرقی و «باب الغدیر» در ضلع غربی ساخته شده که در دو طرف هر ایوان دو گلدسته مرتفع قامت کشیده است. این صحن به عنوان وسیع‌ترین صحن، ۳۶۳ متر طول و ۱۶۷ متر عرض دارد.

majmoeh memari haram mashhad

نقره خانه و نقاره زنی در حرم مطهر

 از جمله اماكن مهم و تاريخي حرم مطهر نقاره خانه است كه اكنون بر روي ايوان شرقي صحن انقلاب قرار دارد. تزئینات خیاره‌ای و مقرنس‌های زیبا بر اطراف و کنگره‌هایی بر بالا که همگی با کاشی‌های معرق پوشیده شده این سازه را برجسته و ممتاز کرده است. نقاره زنی سابقه دیرینه‌ای دارد، بنا بر شواهد تاريخي و از جمله وجود اشعاري در مدح حضرت امام هشتم (ع) از منوچهري دامغاني شاعر دوره غزنوي كه به روشني مويد نقاره زني از آن زمان مي‌باشد، مي‌توان قدمتي حداقل هزار ساله براي اين سنت ديرينه متصور بود. علاوه بر آن متون كهن تاريخي به انجام نقاره زني در حرم به سال 860 هجري قمري نيز اشاره دارد. از آن زمان تاكنون ساليان متمادي است كه نقاره خانه حضرت به صدا در مي‌آيد و اين خدمت جزء رسوم معمول آستان قدس رضوي است. گفتني است نقاره زني در طول سال به جز دو ماه محرم و صفر و ساير ايام سوگواري در هر شبانه روز دو نوبت، دقايقي قبلا از طلوع و غروب آفتاب به وسيله نوبت چيان رسمي آستان قدس، طبل و كرنا با آهنگي خاص به صدا در مي‌آيد اين سنت ديرينه با همت و تلاش كارشناسان ميراث فرهنگي اداره كل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري خراسان رضوي با عنوان « نقاره زني در حرم مطهر » درفهرست ميراث معنوي كشور به ثبت رسيد.

نقاره خانه :: خورشید هشتم

موزه مرکزی آستان قدس

 اين موزه درسال 1324 ش. افتتاح شده و از غني‌ترين موزه‌هاي ايران محسوب مي‌شود. موزه مركزي در ضلع شمال شرقي صحن امام خميني (ره) قرار دارد و دارای یازده موزه با موضوعات مختلف است. ساختمان مرکزی موزه در چهار طبقه نمایشگاه عظیمی است که در سال 1378 ش. افتتاح شده است. این موزه‌ها شامل گنجینه تمبر و اسکناس، گنجینه تاریخ مشهد، گنجینه سکه و مدال و...است که در طول زمان توسط ارادتمندان اهل بیت تقدیم به حضرت رضا (ع) شده است.

بقعه شیخ طبرسی

 ابوعلي فضل بن حسن بن فضل طبرسي، معروف به « شيخ طبرسي » از نامدارترين فقهاي شيعه در سده پنجم و ششم هجري است كه در فقه، حديث، تفسير، ادب، لغت و رياضيات يگانه عصر خود بوده وي در حوزه علميه مشهد نزد عالمان نامور به فراگيري علوم پرداخت و مدت 52 سال نيز در بيهق به تعليم مشغول بود. نوشته‌اند شيخ طبرسي در شورش غزان به شهادت رسيد و پيكرش را در گورستان قتلگاه مشهد به خاك سپردند. از وي تاليفات زيادي از جمله تفسير مجمع البيان بر جاي مانده است بناي مقبره اين عالم بزرگ در كنار بست طبرسي قرار دارد.

مدرسه پريزاد

  بنای اين مدرسه كه به « پريزاد خانم » از منسوبان « گوهرشاد آغا » نسبت داده می‌شود، به سال 823 (هـ . ق) در نزديكي مسجد گوهرشاد ساخته شده واز جمله ابنيه الحاقی حرم مطهر رضوي است. بناي مزبور با طرح و نقش‌هاي چهار ايواني و دو طبقه مشتمل بر غرفه‌ها و حجره‌ها بوده و تزئينات آن آجرکاری سر در ایوان و غرفه‌ها و کاشی کاری با نقوش اسلیمی و کتیبه است.

مدرسه دو در

 اين بنا در جوار حرم مطهر و مقابل مدرسه پريزاد واقع است و بر اساس كتيبه سر در آن به سال 843 (هـ . ق) و در دوران حكومت شاهرخ تيموري به همت « غياث الدين خواجه بهادر » ساخته شده است. اين مدرسه چهار ايواني بوده و با وسعت 600 مترمربع مشتمل بر غرف و 32 حجره در دو طبقه است. دو گنبد فيروزه‌اي رنگ و تزئينات كاشي‌هاي معرق و يكرنگ از جمله عناصر دیگر بنا است که یکی از گنبدها بر فراز آرامگاه بانی بنا است. سقف ایوان ورودی با مقرنس زینت یافته است. اين بنا در عصر صفوي به سال 1088 هـ .ق به امر مادر شاه سلیمان صفوی مرمت شده است.

مدرسه علميه عباسقلی خان

 اين بناي تاريخي در حاشيه جنوبي خيابان نواب صفوي واقع گرديده و تنها مدرسه باقي مانده از دوره صفويه است كه تا حدودي هويت پيشين خود را حفظ نموده است. بناي مزبور در سال 1077 هجري در زمان حكومت شاه سليمان صفوي به سعي واهتمام عباسقلي خان (والي خراسان) بنيان گرديد. سردر اين مدرسه در جريان توسعه حرم رضوي و تعريض خيابان در سال 1376 ش. به طرز ماهرانه‌اي 10 متر به عقب كشيده شد.

منبع: مشهد فوری